الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
62
مناظرات تاريخى امام رضا ( ع ) با پيروان مذاهب و مكاتب ديگر ( فارسى )
حاضرند ، و گرنه تسلسل لازم مى آيد ؛ چرا كه بايد به آن علم نيز علمى داشته باشد . سپس عمران از انواع مخلوقات سؤال كرد . امام عليه السلام آن ها را به شش گروه تقسيم فرمود : از محسوسات گرفته تا ماوراى حس ، و از جواهر گرفته تا اعراض ، و از ذوات گرفته تا اعمال و حركات . هر كدام آفرينش ويژهء خود را دارند ( و اين تنوع خلقت دليل بر عظمت قدرت اوست ) . سپس پرسيد : آيا اين آفرينش گسترده در ذات او تغييرى ايجاد نمى كند ؟ گويا عمران گرفتار مسئله قياس در فهم صفات خدا بود ؛ چون مى ديد انسان هر كارى انجام مىدهد ؛ نوعى دگرگونى و تغيير در خودش به وجود مى آيد و تكامل مى يابد يا مشكلى از مشكلاتش حل مىشود . و خدا را به خود قياس مى كرد . امّا جواب شنيد كه يك وجود قديم و ازلى كه عين هستى مطلق است ، دگرگونى در او معنا ندارد . او جامع جميع كمالات است و نقصى در او وجود ندارد كه با آفرينش مخلوقات بر طرف گردد . بعد عمران سؤال كرد كه ذات خدا چيست ؟ امام عليه السلام فرمود : او نور است ( امّا نه نور ظاهرى و حسّى ، بلكه ) نور به معناى هدايت كنندهء همهء مخلوقات و تمام اهل آسمان ها و زمين . باز سؤالات ديگرى در اين باره كه خدا كجاست و مانند آن مطرح كرد و جواب شنيد كه خداوند مكان ندارد .